امروز : دوم اسفند ماه سال 1402
image کسب و کار

انواع محصولات حوزه فين‌تک و ارزيابي آسيب‌پذيري و ريسک



احمد اکبري - مدير مالي شرکت پرداخت نوين در يادداشتي «انواع محصولات حوزه فين‌تک و ارزيابي آسيب‌پذيري و ريسک» را تشريح کرد که در ادمه از نظر شما مي‌گذرد:

بانک امروز- ساختار اقتصادي دنياي امروز با گذشته به طور اساسي تفاوت دارد. توسعه اقتصادي دنياي امروز بر پايه نوآوري و خلاقيت و علم استوار است. استارتاپ‌ها معمولاً بر اساس يک ايده خلاقانه توسط يک يا چند نفر شکل گرفته و در تلاش هستند با استفاده از اين ايده جديد محصول يا خدمتي ارائه داده و درآمدزايي کنند. يکي از مزاياي اين نوع کسب و کارها رشد سريع آن‌هاست که سبب توسعه اقتصاد کشور شده و اشتغال‌زايي خوبي نيز به همراه مي‌آورد. شرکت‌هاي نوپا (استارتاپ) کسب و کاري مبتني بر ايده‌هاي ريسک پذير هستند که رشد سريعي دارند و در جهت توليد راه‌حلي نوآورانه و دوام‌پذير براي رفع يک نياز در بازار شکل گرفته اند. استفاده از فناوري لازمه رشد و بقاي آنها محسوب مي‌شود. شرکت‌هاي فعال در زمينه فناوري‌هاي مالي عموما استارتاپ‌هايي هستند که تلاش مي‌کنند خودشان را در سيستم‌هاي مالي جا بيندازند و شرکت‌هاي سنتي را به چالش بکشند. شفافيت اطلاعات، قانونمندي مديريت مالي و هماهنگي مالي از دستاوردهاي مهم فين‌تک در شرکت‌هاي کوچک و متوسط است.
دلايل متعددي براي رشد و گسترش استارتاپ‌هاي فين‌تک شناسايي شده است. نخستين عامل اعتماد و اطمينان به اين فناوري است که به ويژه بعد از بحران مالي سال 2008 مطرح گرديد. ديگر آنکه نوآوري‌هاي مالي حاصل از اين رويکرد باعث افزايش چابکي، کارايي، اثربخشي، کاهش هزينه‌ها و افزايش يکپارچگي در مجموعه مي‌شود. سوم فين‌تک همواره به استارتاپ‌ها اين امکان را مي‌دهد تا از آخرين تغييرات فناوري استفاده کنند. بر اساس گزارش‌هاي رسمي ‌منتشر شده انتظار مي‌رود طي سه تا پنج سال آينده 82/0 از خدمات مالي با استفاده از فناوري مالي (فين‌تک) ارائه شوند.
استارتاپ‌هاي فين‌تک با شناخت بازار و خواسته مشتريان، خدمات متنوعي را با کيفيت بالا، ارزان‌تر و راحت‌تر به آنان ارائه مي‌کنند که بانک‌ها به دليل محدوديت‌هاي ساختاري، قادر به انجام آن نبوده و يا فاقد صرفه اقتصادي براي آنها هستند. استفاده از برنامه‌هاي ارائه شده توسط فين‌تک‌ها سهم بزرگي در انجام‌ تراکنش ميان مشتريان پيدا کرده و فين‌تک‌ها به بازار خدمات مالي ورود پيدا نموده اند. استفاده از فناوري مالي قابليت‌هاي بسياري دارد که نبايد مورد غفلت قرار گيرد. در اقتصاد جهاني، اهميت فزاينده استفاده از فناوري مالي به عنوان يک اصل پذيرفته شده است. شرکتهاي فين‌تک دو دسته خدمات مالي ارائه مي‌کنند که شامل خدمات مکمل بانکي و يا خدمات جايگزين بانکداري سنتي مي‌باشد. به هر صورت همکاري نزديک ارائه‌دهندگان فين‌تک با نظام بانکداري اين فرصت را فراهم مي‌آورد تا از مزيت‌هاي نسبي ارائه خدمات مالي ارزان قيمت و با کيفيت برخوردار شد و هم ريسک مالي را تا حد امکان کاهش داد.

فين‌تک
فين‌تک يا فناوري مالي به معناي کاربرد نوآورانه فناوري در ارائه خدمات مالي است. فين‌تک معادل Financial technology يا FinTech صنعتي در فضاي اقتصادي است و به کمپاني‌هايي اشاره دارد که با کاربرد تکنولوژي تلاش مي‌کنند خدمات مالي را کارآمدتر کنند. شرکت‌هاي فعال در زمينه فناوري‌هاي مالي عموماً استارت‌آپ‌هايي هستند که تلاش مي‌کنند خودشان را در سيستم‌هاي مالي جا بيندازند و شرکت‌هاي سنتي را به چالش بکشند.
به طور گسترده، اصطلاح تکنولوژي مالي مي‌تواند به هر نوآوري در مورد نحوه تعامل مردم با کسب و کار، از اختراع پول ديجيتال تا حسابداري دوگانه، اعمال شود. به دليل انقلاب اينترنت و همچنين انقلاب اينترنت تلفن همراه و تلفن هوشمند، تکنولوژي مالي به‌صورت شديدي رشد يافته است و فين‌تک، که در ابتدا به تکنولوژي رايانه‌ي مربوط به پشت صحنه‌ي بانک‌ها يا شرکت‌هاي تجاري اشاره مي‌کرد، در حال حاضر انواع مختلفي از مداخلات تکنولوژيکي را به اموال شخصي و تجاري توصيف مي‌کند.

انواع فين‌تک
1-وام دادن: يکي از راه‌ها براي توسعه فين‌تک، وام‌هاي ديجيتالي است. در همين راستا سازمان‌ها و مجموعه‌هاي فناوري مالي در حال توسعه هستند که مي‌توانند از صفر تا صد فرآيند دريافت وام را به صورت کاملا آنلاين بدون نياز به حضور فيزيکي انجام دهند. پلتفرم‌هايى كه فرايند اين وام‌هاى ىيجيتالى را فراهم مى‌كنند از صفر تا صد را به صورت الكترونيكى بدون نياز به هيج گونه حضور فيزيكي انجام مي‌دهند.
2- اينشورتک: اين استفاده يا به صورت حضوري و مراجعه به دفاتر بيمه بوده و يا بيمه‌هايي بوده که کارفرما براي مشتريان انجام داده است. توجه به اهميت اين موضوع و استفاده زيادي که براي عموم افراد دارد، استارتاپ‌هاي بيمه‌اي براي اين مسئله به وجود آمده‌اند. در کل به همه کسب و کارها و استارتاپ‌هايي که در راستاي خدمات بيمه‌اي با استفاده از قابليت‌هاي فناوري فعاليت مي‌کنند، اينشورتک مي‌گويند.
اين استارتاپ‌ها تلاش مي‌کنند که تمامي‌خدماتي که مربوط به امور بيمه‌اي است را سرويس‌دهي کنند. از جمله اين خدمات مي‌توان به بيمه شخص ثالث، بيمه تکميلي درمان، بيمه عمر و … اشاره کرد.
3- خدمات پرداخت: يکي از مهم‌ترين و کاربردي‌ترين زيرمجموعه‌هاي فين‌تک، خدمات پرداختي است. اين قابليت به حدي کاربردي و مرسوم است که بعضي افراد آن را معادل فين‌تک مي‌دانند در صورتي که فقط زيرمجموعه‌اي از آن است. امکاناتي که اين سيستم‌ها در اختيار افراد مي‌گذارند بسيار زياد است مثلا اين سيستم‌ها فرآيندهاي انتقالات مالي که در گذشته به صورت دستي و سنتي انجام مي‌شد را به شکل الکترونيکي و بلادرنگ انجام مي‌دهند. از معروف‌ترين شرکت‌هاي خدمات پرداخت مي‌توان به پي‌پال و پي‌پينگ نام برد. همچنين يکي ديگر از کاربردهاي آن در خدمات مالي مربوط به خدمات پرداخت تلفن‌هاي همراه است که امروزه کمتر کسي است که از اين خدمات استفاده نکند.
4- رگ‌تک: دراين حوزه هم مثل ديگر حوزه‌ها وجود قوانين و مقررات جزء ملزومات و اولويت‌هاست. تمامي‌استارتاپ‌ها و شرکت‌هاي فعال در اين حوزه ملزم به رعايت اين قوانين و مقررات هستند. از آنجايي که عموما رگ‌تک‌ها تلاش مي‌کنند که بتوانند در کوتاه‌ترين زمان ممکن قوانين و مقررات را براي انواع کسب‌وکارها و استارتاپ‌ها پياده‌سازي کنند، در نتيجه به صورت کلي باعث کاهش هزينه‌ها مي‌شوند. همچنين رگ‌تک‌ها، علاوه بر کاهش هزينه‌، قابليت‌هاي ديگري هم دارند از جمله اينکه به بانک‌ها اين امکان را مي‌دهند تا بر نحوه اجرايي قوانين نظارت را داشته باشند.
5- ارزهاي رمزنگاري شده: يکي ديگر از موضوعات جديد و بسيار پر طرفدار در سال‌هاي اخير در دنيا همين موضوع ارزهاي ديجيتال است که يکي از مشهورترين و پرطرفدارترين ارز ديجيتال، بيت‌کوين است.
اگر بخواهيم به صورت ساده کريپتوکارنسي¬ها را تعريف کنيم بايد بگوييم که در واقع همان پول آنلاين و اينترنتي هستند که با استفاده از تکنولوژي‌هاي مختلف رمزنگاري شده‌اند و تنها تفاوتي که با پول کنوني دارند اين است که جنبه فيزيکي ندارند.
6- سرمايه‌گذاري: يکي ديگر از زيرمجموعه‌هاي فين‌تک، سرمايه‌گذاري است که به سايرين اين اجازه را مي‌دهد که بتوانند تمام يا بخشي از دارايي‌شان را در يک حوزه يا مکان حساب خودشان را مديريت کنند. در اين حوزه مشتريان قادر هستند که از طريق اسمارت‌فون‌ها بتوانند ابزارهاي مالي خودشان را خريد و فروش کنند. نمونه‌هاي موفق آن در دنيا استارتاپ‌هاي هجبل و ادپار هستند.
7- رميتنس: رميتنس يکي ديگر از انواع فين‌تک است. هميشه يکي از معضلاتي که براي افرادي که مهاجرت کردند و يا به هر دليلي به صورت دائم و يا موقت خارج از ايران هستند اين است که بتوانند پول و درآمد خودشان را به داخل کشور منتقل کنند. طبق آمار و تحقيقاتي که در اين حوزه انجام شده‌است يکي از جريان‌ها و تراکنش‌هاي مالي وارد شده به کشور از همين طريق است.

انواع ريسک
ريسک استراتژيک: اين دسته از ريسک‌ها بيشترين تاثير را بر روي تصميمات استراتژيک هر سازمان يا موسسه مالي دارند و يا متعاقب و متآثر از آن تصميمات ايجاد شده اند. بر اين اساس مي‌توان گفت که اين ريسک نسبت به ديگر ريسک‌ها، عميق‌تر و گسترده‌تر بر عملکرد جاري و آينده آن سازمان يا موسسه مالي تاثيرگذار خواهد بود. تغييرات شديد در مولفه‌هاي بازار، واکنش‌هاي پيش بيني نشده رقبا به استراتژي يک بانک يا موسسه مالي، نوآوري‌هاي تکنولوژيک، توهم تمايز کيفي يا قيمتي خدمات و محصولات اعتباري، پيروي صرف از روند بازار و ديگران و تکيه بر تحليل‌هاي ناکافي از عواملي است که استراتژي‌هاي تدوين شده در سازمان را با چالش ريسک پذيري مواجه مي‌سازد.
ريسک اعتباري: چنانچه خطر و ريسک، سود سرمايه اي که در اختيار مشتريان و فعالان اقتصادي قرار مي‌گيرد را مورد تهديد قرار دهد و اشخاص يا شرکت‌ها قادر به انجام تعهدهاي مالي فيمابين خود و بانک نباشند، ريسک اعتباري محقق مي‌گردد. ريسک اعتباري رايج‌ترين منبع ريسک در بانکداري اسلامي‌و سنتي است و البته مهمترين علت ورشکستگي اين بانک‌ها به شمار مي‌آيد. مي‌توان اين ريسک را شامل ريسک‌هاي انجام معاملات بر اساس ترتيب مورد نياز آنها، اطلاعات جمع آوري شده، اجراي صحيح قراردادها و آيين نامه‌ها و ريسک نيروي انساني دانست، که در اثر عدم ايفاي تعهدات در سررسيد مقرر به وسيله طرف مقابل قرارداد به وجود مي‌آيد. لذا سود واقعي تا حد زيادي به موفقيت متقاضي و فعال اقتصادي در بخش‌هاي حيطه فعاليت بستگي دارد.
بر اساس قراردادهاي مورد استفاده در بانکداري اسلامي‌مي‌توان به دو نوع ريسک متفاوت از ريسک اعتباري اشاره داشت که مي¬بايست براي مديريت آن برنامه ريزي مقتضي صورت گيرد. اول؛ ريسک اعتباري موجود در عقود مبادله اي که در پي نااطميناني در پرداخت اصل و سود حاصل از دريافت تسهيلات به طور کامل و در موعد مقرر توسط تسهيلات گيرنده پايدار مي‌گردد. دوم؛ ريسک اعتباري که به علت مساله اطلاعات نامتقارن در عقدهاي مشارکتي فراهم مي‌شود.
به بيان ديگر در اين عقود، بانک به علت عدم تمايز در تشخيص ويژگي‌هاي اعتباري، سوددهي طرح و فعاليت اقتصادي از يک طرف و مشکلات مراحل اجرايي و بهره برداري از طرف ديگر، با ريسک ناشي از انتخاب بد و مخاطره اخلاقي روبرو خواهد شد. لهذا با توجه به ويژگي عقود مشارکتي- سهيم بودن بانک در زيان و مخاطرات ناشي از فعاليت اقتصادي با تسهيلات گيرنده و سخت و پيچيده بودن تشخيص و ارزيابي دقيق متقاضي و طرح پيشنهادي- ريسک اعتباري اين قراردادها در مقايسه با عقود مبادله اي بيشتر خواهد بود.

مديريت ريسک در بانکداري ديجيتال
يکي از مصاديق بارز تحول ديجيتالي بر نظام مالي و پولي جهان ظهور استارتاپ‌هاي فين‌تک است. بسياري از تحليل گردان، آينده صنعت بانکداري را در گرو رشد فين‌تک‌ها مي¬دانند، به گونه اي که تمايل به سرمايه گذاري در اين شرکت‌هاي نوپا، به سرعت زيادي در حال رشد بوده تا جاييکه نرخ رشد شرکت‌هاي حوزه فين‌تک سالانه 26 درصد بوده و در حال افزايش است. فين‌تک‌ها نيز مانند هر تکنولوژي جديدي داراي معايب و مزايايي بوده و همانند تيغي دولبه عمل مي‌کنند. اين بازيگران جديد بر دو ضلع اصلي صنعت بانکداري يعني سيستم بانکي و مشتريان اثرگذار هستند. فين‌تک‌ها مدل‌هاي کسب و کار بانکي را دچار تغيير نموده، حاشيه سود بانک‌ها را کاهش داده و سهم قابل توجهي از بازار را تصاحب کرده اند. از اين رو، اين بازيگران نوين از جمله پارامترهايي هستند که صنعت بانکي را مجبور به چاره انديشي و واکنش به آنها نموده است. از طرفي ظهور آنها باعث شده است که مشتريان انتخاب‌ها و امکانات بيشتري را نسبت به گذشته در اختيار داشته و موضوع بانکداري را به صورت ملموس‌تر تجربه کنند.
ريسک به عنوان تحمل ميزان ضرر و يا احتمال ضرر آتي که از هر تصميم يا پديده بالقوه ناشي مي‌شود، است. گليپ ريسک را پديده اي مي‌داند که بتواند نتيجه ي حاصل از آنچه سرمايه گذار انتظار دارد را منحرف کند. ريسک‌ها ناشي از عدم اطمينان در مورد آينده هستند. در تمامي‌موارد ريسک به شرايطي گفته مي‌شود که کمتر از صد در صد اطمينان وجود داشته باشد. اگر وقوع پيشامد محرز باشد نمي‌توان آن را داراي ريسک ناميد. ريسک را همچنين احتمال تفاوت بين متغيرهاي ورودي و خروجي تخمين زده شده با آنچه که در واقعيت اتفاق مي‌افتد تعريف نموده اند. مديريت ريسک يک مسير ساختاريافته براي تحليل و پاسخگويي به عدم اطمينان‌هاي آينده است و در حقيقت، فرآيندي است که احتمال بروز ريسک و پيامدهاي آن را کاهش مي‌دهد.
مديريت ريسک را روندي مي‌دانند که به موجب آن ريسک‌ها شناخته يا پيش بيني مي‌شوند و اقداماتي جهت کاهش دادن اثر آنها و يا احتمال وقوع آن‌ها صورت مي‌گيرد. بر اساس اين تعريف آنها مديريت ريسک را فرايند شناختن و حداقل کردن اثرات آنها مي‌دانند. تحول‌هاي اخير بازارهاي مالي، به ويژه در دو دهه اخير، و نيز بحران‌هاي مالي که هر از چند گاه در عرصه بين المللي به وقوع مي‌پيوندد و کمترين اثر آن، تحرک‌هاي تخريبي سرمايه است، توجه بانکداران و مقام‌هاي مالي را به خود جلب نموده است و آنها را به همياري و کوشش براي ريشه يابي مشکلات و نيز پي جويي راه حل‌ها براي مقابله با شکوها اعم از شوک قيمت (نرخ بهره، قيمت سهام و ديگر اوراق بهادار، کالا و...) شوک نقدينگي (دسترسي به بازار) و شوک‌هاي مربوط به ساختار مالي (مانند: تحول و تکامل بازارها، تغييرها در چارچوب‌هاي قانوني) فراخوانده است. سرعت گسترش نارسايي‌ها در اين موسسه‌ها به علت ارتباط نظام مند آنها با يکديگر به همگان ثابت کرد که ضعف‌هاي موجود در نظام بانکي کشور، اعم از توسعه يافته و در حال توسعه مي‌تواند ثبات مالي را در داخل کشور و در سطح بين المللي مورد تهديد قرار دهد.

بحث و نتيجه‌گيري
نتايج نشان داده است مديران و سرمايه گذاران فعال در استارتاپ‌هاي فين‌تک ايران، مي‌توانند با به کارگيري برنامه خروج موفق در استارتاپ‌هاي فين‌تک ايران، به درآمدزايي و سودآوري پايدار و افزايش ارزش سهام استارتاپ دست يابند. لازم به کر است، افزايش جذب تعداد بالايي کاربر و کسب سهم بازار تراکنشي در کنار مقياس پذيري استارتاپ‌هاي فين‌تک، به شرايط بسترساز مهمي‌از جمله زيرساخت قانوني، زيرساخت حقوقي، زيرساخت فرهنگي، زيرساخت فني، سياست‌هاي بين المللي بستگي دارد. در صورت اعتمادسازي ميان مديران و مشتريان به کمک مهارت‌هاي ارتباطي، تا حدودي مي‌توان دستيابي به موفقيت استارتاپ‌هاي فين‌تک ايران را تضمين نمود. آميخته بازاريابي در چارچوب‌هاي اصلي کسب و کار منعکس مي‌شود و افراد با ويژگي‌هاي فردي خود در اين زمينه تاثيرگذار هستند. با به کارگيري بازارگرايي و افزايش جذب سرمايه گذار در استارتاپ‌هاي فين‌تک ايران، پيشرفت تکنولوژيک و ايجاد کسب و کارهاي نوين حاصل خواهد شد. در اين ميان، چالش‌هايي براي استارتاپ‌هاي فين‌تک ايران نيز وجود دارد. عواملي نظير فقدان رگولاتور مستقل، تعداد واحدهاي نظارتي، عدم وجود قوانين در حوزه‌هاي جديد، تجمع قوانين و محدوديت‌هاي قانوني، تصميمات يک شبه و ناگهاني، عدم به روز بودن دانش رگولاتور، ابهام و عدم قطعيت، محدوديت سرمايه گذار خارجي، عدم شناخت نهادهاي قضايي، عدم حمايت سازمان‌هاي دولتي مي‌توانند در تصميمات مهم مديران استارتاپ‌هاي فين‌تک ايران تداخل ايجاد کنند و مانع از دستيابي به اهداف مدنظر گردند. در اين راستا، مديران استارتاپ‌هاي فين‌تک ايران مي‌توانند با به کارگيري استراتژي‌هايي نظير استراتژي تخته نرد، جذب سرمايه گذار هوشمند، انتخاب بازارهاي گوشه، انتخاب درست افراد (تيم و سرمايه گذار) و استراتژي رقابت با شرکت‌هاي بزرگ، بر چالش‌هاي موجود غلبه نمايند و ماحصل تلاش‌هاي خود را که به سلامت افراد، کاهش فقر، تغيير سبک زندگي، افزايش تعاملات اجتماعي، افزايش سودآوري، کاهش هزينه ارائه سرويس و شفاف سازي تعاملات مالي منجر مي‌شود، دريافت نمايند.

  • برچسب ها