امروز : دوم اسفند ماه سال 1402
image پرداخت

کمک هوش‌مصنوعي به اعتبارسنجي خُرد و ارزيابي ريسک مشتريان بانکي


معاون اداره نظام‌هاي پرداخت بانک مرکزي مي‌گويد که فناوري‌هاي نوين به ويژه هوش‌مصنوعي مي‌تواند به ارائه الگوهاي اعتباري و ارزيابي ريسک مشتريان خُرد به بانک‌ها کمک کند.

به گزارش بانک امروز به نقل از روابط عمومي شرکت ملي انفورماتيک، «کاربرد هوش‌مصنوعي در گردآوري داده‌هاي مورد نياز براي نظام اعتباري خُرد»، «بکارگيري هوش‌مصنوعي در تصميم اعتباري به منظور کاهش نرخ نکول بانک‌ها و موسسات اعتباري در نظام اعتبارات خُرد» و «ارزيابي ريسک و ارزيابي اعتباري با استفاده از هوش‌مصنوعي» از جمله موضوعاتي است که مي‌توان از فناوري هوش‌مصنوعي در شمول مالي و اعتبارسنجي از آن کمک گرفت.

موضوعاتي نظير دسترسي آسان‌تر شهروندان به خدمات بانکي به ويژه دسترسي بيشتر به تسهيلات از جمله مسائلي است که بانک مرکزي براي آن بدنبال راهکار با استفاده از فناوري‌هاي نوين به ويژه هوش‌مصنوعي است. براي درک بهتر آنچه که بانک مرکزي بدنبال راهکار براي آن مي‌گردد، گفت‌وگويي با «دکتر آمنه نادعلي‌زاده معاون اداره نظام‌هاي پرداخت بانک مرکزي» انجام شده که مشروح آن به شرح زير است:

** بانک مرکزي در زمينه شمول مالي نيازمند راهکارهاي فناورانه است. رويدادهايي از جمله اينوتکنيک هوش‌مصنوعي چه کمکي مي‌توانند به سياست‌گذار پولي در اين رابطه داشته باشند؟

نادعلي‌زاده: بانک مرکزي در فضاي اجرايي، با چالش‌هايي روبه‌روست که با مشورت خبرگان بانکي سعي دارد اين چالش‌ها را حل کند. کمک گرفتن از فضاي آکادميک يا حتي فضاي فين‌تکي مي‌تواند نگاه جديدي را در اختيار سياست‌گذار قرار دهد تا با استفاده از اين نگاه جديد، به مساله خود از زاويه ديگري بنگرد و سياست‌هاي خود را با آن همگام سازد. رويدادهايي مانند اينوتکنيک هوش‌مصنوعي در اين مورد مي‌تواند موثر باشد. هرچند که اين رويداد و مخاطبان آن در ابتداي فعاليت خود قرار دارند ولي در آينده مي‌تواند محصولات و ايده‌هاي خود را با درک بهتر شرايط سياست‌گذار و تنظيم‌گر يا انتخاب راهکارهاي خلاقانه در اختيار بانک مرکزي قرار دهد.

از آنجايي که اين رويداد نوپاست، قاعدتا انتظار نداشتيم که نتايج ملموسي از آن استخراج شود ولي فکر مي‌کنم در ادامه راه اين رويداد به بلوغ رسيده و مي‌تواند به برقراري رابطه بين سياست‌گذار با حوزه آکادميک منجر شود. اين ارتباط در بهنگام‌سازي سياست‌هاي پولي بانک مرکزي بسيار موثر است. با وجودي که اولين دوره اينوتکنيک در حال برگزاري است ولي سطح کيفيت ايده‌ها، طرح‌ها و محصولات آن در سطح مناسبي قرار دارد. انتظار دارم که اينوتکنيک در سال هاي آينده هم بتواند با شرايط بهتر برگزار شود.

** رويدادهايي مانند اينوتکنيک چه کمکي مي‌توانند به شموليت مالي داشته باشند؟

نادعلي‌زاده: اينوتکنيک هوش مصنوعي مي‌تواند کمک شايان توجهي به شمول مالي داشته باشد. شموليت مالي به معناي آن است که چند درصد از افراد به خدمات بانکي دسترسي راحت، آسان و کم هزينه‌اي دارند. اين يک تعريف مشخص و استاندارد بين‌المللي است و براساس اين تعريف، يکسري از شاخص‌ها تعريف مي‌شوند. گزارش فينتکس بانک جهاني هم براساس اين شاخص‌ها، کشورها را از نظر شموليت مالي با يکديگر مقايسه مي‌کند. در گزارش اخير فينتکس که در سال 2021 منتشر شد، ايران به لحاظ سطح خدمات بانکي، در وضعيت مناسبي قرار دارد.

شموليت مالي داراي 2 بُعد خدمات اوليه و خدمات ثانويه است. بُعد خدمات اوليه دسترسي به خدمات بانکي و حساب‌هاي بانکي از طريق اينترنت بانک، همراه بانک يا هر ابزار نوين ديگري را اندازه‌گيري مي‌کند که در اين زمينه ايران رتبه خوبي را داراست. اما در بُعد ديگر که خدمات ثانويه و دسترسي افراد به تسهيلات بانکي است، ايران رتبه مناسبي را ندارد. اين شاخص بسيار مي‌تواند به ريشه‌کن کردن فقر در جامعه کمک کند.

اين موضوع نشان مي‌دهد که ايران فضاي رشد مناسبي براي لندتک‌ها دارد. ايران در شاخص ارائه تسهيلات به افراد بالاي 15 سال، ارائه کارت اعتباري به افراد بالاي 15 سال يا شاخص نسبت تسهيلات به پس‌انداز و غيره وضعيت مناسبي ندارد و علت اصلي اين موضوع نيز اين است که اعتبارسنجي در کشور به خوبي شکل نگرفته است.

فکر مي کنم اتفاقا اينجاست که رويدادهايي مانند اينوتکنيک و يا راهکارهايي مبتني بر هوش‌مصنوعي مي‌توانند در الگوهاي اعتبارسنجي به بانک مرکزي کمک کنند. متاسفانه در اولين رويداد اينوتکنيک طرحي را نديدم که چندان مرتبط با اعتبارسنجي باشد. البته طرحي بود که ريسک اعتباري بانک‌ها را اندازه‌گيري مي‌کرد ولي بيشتر طرح‌ها مربوط به خدمات اوليه يعني دسترسي افراد به شعب يا احراز هويت يا دستيارهاي غيرحضوري براي افراد کم‌برخوردارتر بود تا مشتريان بتوانند از خدمات بانکي و دسترسي به حساب‌هاي خود بيشتر منتفع شوند.

هوش‌مصنوعي مي‌تواند الگوريتم‌هاي مناسبي از رفتار مشتري، نحوه پرداخت‌ها و ارزيابي اعتباري وي به بانک مرکزي ارائه کند که در اعتبارسنجي بسيار مهم هستند.

تقويت اعتبارسنجي باعث مي‌شود تا ريسک اعتباري بانک‌ها، هزينه پول و ريسک نکول کاهش يابد و بانک‌ها و موسسات اعتباري رغبت بيشتري براي ارائه تسهيلات به مشتريان داشته باشند. همچنين اعتبارسنجي مي‌تواند به فين‌تک‌هايي که در حوزه تسهيلات فعال هستند، مانند BMPLها خدمت‌رساني کند تا بتوانند خدمات خود را با کيفيت بهتري ارائه دهند.

** فين‌تک‌هايي که در زمينه تسهيلات فعال هستند بيشتر بر موضوع نرخ سود تاکيد دارند. براي اين موضوع راهکاري وجود دارد؟

نادعلي‌زاده: در حال حاضر يک شرکت اعتبارسنجي در کشور وجود دارد که ريسک اعتباري افراد را رتبه‌بندي مي‌کند و بانک‌ها براساس اين رتبه‌بندي، تصميم‌ مي‌گيرند که آيا به آن مشتري تسهيلات ارائه کنند يا خير؟

با اين حال، هنوز در آيين‌نامه‌ها و قوانين بانک‌مرکزي درباره اينکه يک بانک به يک مشتري داراي رتبه “الف” با چه نرخي و به مشتري داراي رتبه “ب” با نرخ ديگري تسهيلات بدهد، انعطاف لازم وجود ندارد و نرخ سود تسهيلات براساس مصوبات شوراي پول و اعتبار تعيين مي‌شود. با اين حال انتظار مي‌رود که در آينده چنين رويکردي اتفاق بيفتد و بانک‌ها در ارائه تسهيلات بين افرادي که داراي رتبه اعتبار بالاتر هستند و افرادي که داراي رتبه اعتباري پايين‌تري دارند، تفاوت در نظر بگيرند.

  • برچسب ها