به گزارش خبرنگار بانک امروز، توسعه صنعت خدمات خرید اعتباری یا BNPL، در سال‌های اخیر معادلات تازه‌ای را در بازار خدمات مالی و تجارت الکترونیک ایجاد کرده است؛ تحولی که در کنار افزایش دسترسی مصرف‌کنندگان به اعتبار، پرسش‌هایی درباره پایداری منابع مالی، مدیریت ریسک و آینده تعامل شرکت‌های اعتباردهی با شبکه پرداخت مطرح می‌کند. این موضوعات در نشست تخصصی «کارویژه و ریسک های BNPL در شرایط تنگنای اقتصادی» که با حمایت بانک کشاورزی در دوازدهمین رویداد تراکنش ایران برگزار شد، با حضور جمعی از مدیران و فعالان فناوری‌های مالی مورد بحث قرار گرفت.
در این نشست، محمد دانشفر، معاون اداره کل تحول و نوآوری بانک کشاورزی، احسان رحمانی‌نیا، عضو هیات‌مدیره اسنپ‌پی، حبیب منشیان، مدیرعامل گرین‌پی و احمد مقیمی، مدیرعامل اگری‌پی، از زوایای مختلف به بررسی وضعیت این بازار و مسیرهای پیش‌روی آن پرداختند.
ضرورت نگاه مشترک به آینده صنعت خرید اعتباری
محمد دانشفر، معاون اداره کل تحول و نوآوری بانک کشاورزی، در ابتدای نشست بر اهمیت بررسی کارشناسی مدل‌های کسب‌وکار BNPL تأکید کرد. او مدیریت ریسک، شیوه‌های تأمین مالی، ظرفیت‌های اقتصادی و نحوه تعامل شرکت‌های اعتباردهی با سایر فعالان خدمات مالی را از موضوعاتی دانست که برای توسعه این صنعت باید به‌صورت هم‌زمان بررسی شوند.
از دیدگاه او، گفت‌وگوی میان بانک‌ها، شرکت‌های اعتباردهی و سایر بازیگران می‌تواند به شناخت دقیق‌تر فرصت‌ها و محدودیت‌های بازار و شکل‌گیری راهکارهای عملی برای توسعه خدمات منجر شود.
رشد بازار خرید اعتباری و تغییر الگوی مصرف
احسان رحمانی‌نیا، عضو هیا‌مدیره اسنپ‌پی، با مرور مسیر توسعه خدمات خرید اعتباری در ایران، بر تغییر جایگاه این ابزار در بازار مالی و تجارت الکترونیک تأکید کرد. به گفته او، BNPL در آغاز فعالیت خود تنها در میان بخشی از مصرف‌کنندگان و پذیرندگان رواج داشت و هنوز نتوانسته بود به یکی از گزینه‌های رایج برای تأمین هزینه خریدهای روزمره تبدیل شود.
او گسترش تدریجی پلتفرم‌های اعتباردهی و افزایش تمایل کاربران به خرید و پرداخت در آینده را از عوامل اصلی تحول این بازار می داند؛ روندی که به‌تدریج دامنه استفاده از خرید اعتباری را فراتر از گروه‌های محدود اولیه می برد و آن را به یکی از ابزارهای مؤثر در فضای تجارت الکترونیک تبدیل می کند.
رحمانی‌نیا معتقد است: توسعه BNPL را نباید صرفاً افزایش استفاده از یک خدمت مالی تلقی کرد؛ چراکه این روند بر الگوی مصرف و تصمیم‌گیری خریداران نیز اثر گذاشته است. فراهم شدن امکان خرید با اتکا به اعتبار، از یک سو دسترسی گروه‌های بیشتری از مصرف‌کنندگان به کالا و خدمات را ممکن می‌کند و از سوی دیگر، پیوند میان پلتفرم‌های آنلاین، فروشندگان و ارائه‌دهندگان خدمات مالی را تقویت می‌کند. از این منظر، گسترش خرید اعتباری نشان‌دهنده آمادگی بازار ایران برای پذیرش شیوه‌های جدید اعتباردهی و شکل‌گیری تعاملات تازه میان بازیگران این حوزه است.
پایداری کسب‌وکارهای BNPL در گرو اصلاح مدل تأمین مالی
یکی از محورهای مهم این نشست تخصصی، چگونگی تأمین منابع موردنیاز شرکت‌های اعتباردهی بود. حبیب منشیان، مدیرعامل گرین‌پی، با اشاره به افزایش تقاضا برای خدمات BNPL، تأکید کرد : بزرگ‌تر شدن بازار و رشد شاخص‌هایی مانند تعداد کاربران و حجم تراکنش‌ها، لزوماً به معنای برخورداری کسب‌وکارها از مدلی پایدار نیست. به باور او، توسعه این صنعت زمانی امکان‌پذیر است که ظرفیت تأمین منابع مالی نیز متناسب با سرعت رشد آن افزایش یابد.
منشیان تنوع‌بخشی به مسیرهای جذب سرمایه را یکی از ضرورت‌های پیش روی شرکت‌های اعتباردهی می داند و توضیح می دهد: تکیه بر روش‌های رایج تأمین مالی نمی‌تواند در همه شرایط پاسخ‌گوی نیازهای این بازار باشد. از این رو، کسب‌وکارهای BNPL باید متناسب با ابعاد فعالیت و برنامه‌های توسعه خود، راهکارهای تازه‌ای برای جذب سرمایه و دسترسی به منابع مالی طراحی کنند؛ راهکارهایی که ضمن پشتیبانی از گسترش خدمات، تعادل مالی شرکت را نیز حفظ کنند.
او در ادامه، نگاه به سرمایه‌گذار را فراتر از یک منبع تأمین پول دانست و بر ضرورت توجه به نقش و میزان مشارکت او در مسیر اداره و توسعه کسب‌وکار تأکید کرد. بر این اساس، همراهی سرمایه‌گذاران در تصمیم‌گیری‌های مدیریتی و تحقق برنامه‌های راهبردی، در کنار تأمین منابع، می‌تواند بر عملکرد و چشم‌انداز شرکت‌ها اثرگذار باشد. منشیان هم‌راستایی میان ساختار تأمین مالی، نظام مدیریتی و اهداف کسب‌وکار را از عوامل مهم دستیابی به رشد پایدار در صنعت خرید اعتباری عنوان کرد.
پیوند مدیریت دارایی و اعتباردهی؛ مسیرهای تازه تأمین منابع
احمد مقیمی، مدیرعامل اگری‌پی، با تمرکز بر تحولات زنجیره تأمین مالی و صنعت پرداخت، دو موضوع استفاده از ظرفیت‌های مدیریت دارایی برای تأمین منابع و تغییر مناسبات شرکت‌های BNPL با شبکه پرداخت را در آینده کسب‌وکارهای خرید اعتباری اثرگذار می داند.
او در تشریح مسیرهای جایگزین تأمین مالی، به امکان پیوند میان خدمات اعتباردهی و سازوکارهای مدیریت ثروت و دارایی اشاره کرد و گفت: دارایی‌ها و ظرفیت‌های سرمایه‌گذاری می‌توانند در کنار زیرساخت شرکت‌های خرید اعتباری ، زمینه ایجاد منابع تازه برای تأمین اعتبار را فراهم کنند. در این الگو، واسطه‌گری مالی و بهره‌گیری هدفمند از ظرفیت دارایی‌ها، امکان طراحی روش‌های متنوع‌تری برای تجهیز منابع را به وجود می‌آورد و می‌تواند وابستگی شرکت‌های BNPL به شیوه‌های محدود و متداول تأمین مالی را کاهش دهد.
بخش دیگری از دیدگاه‌های او به تأثیر گسترش خرید اعتباری بر ساختار صنعت پرداخت اختصاص داشت. مقیمی رابطه میان شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات پرداخت (PSP) و کسب‌وکارهای BNPL را ترکیبی از همکاری و رقابت توصیف کرد؛ زیرا توسعه خدمات اعتباری، هم فرصت‌های تازه‌ای برای تعامل این دو گروه ایجاد می‌کند و هم ممکن است بخشی از فعالیت‌ها و درآمدهای سنتی شبکه پرداخت را تحت تأثیر قرار دهد.
او با اشاره به چالش‌های اقتصادی شرکت‌های PSP توضیح داد : بخش مهمی از درآمد این شرکت‌ها از محل کارمزد تراکنش‌ها تأمین می‌شود، اما هزینه‌های مربوط به عملیات، توسعه فناوری و نگهداری زیرساخت‌ها همچنان افزایش می‌یابد. این وضعیت، ضرورت بازنگری در الگوی درآمدی و مدل کسب‌وکار شرکت‌های پرداخت را بیش از گذشته مطرح می‌کند.
او باور دارد: توسعه زیرساخت‌های اختصاصی در شرکت‌های BNPL را یکی از عوامل تغییر در این مناسبات است. این شرکت‌ها به‌تدریج ابزارها و سامانه‌هایی ایجاد کرده‌اند که از طریق آنها می‌توانند بخش‌هایی از فرایند خرید اعتباری، از ارزیابی و تأیید اعتبار تا تسویه با پذیرنده را مدیریت کنند. در نتیجه، برخلاف الگوی سنتی که مسیر انجام تراکنش عمدتاً از شبکه پرداخت کارتی می‌گذرد، در برخی مدل‌های خرید اعتباری بخشی از فرایند مالی در بستر زیرساخت اختصاصی شرکت اعتباردهنده انجام می‌شود.
از نظرمقیمی، این تغییر صرفاً به معنای ورود یک خدمت جدید به بازار نیست، بلکه می‌تواند بر نحوه توزیع نقش و درآمد میان بازیگران صنعت پرداخت اثرگذار باشد.
به اعتقاد مدیرعامل اگری‌پی: با گسترش توان عملیاتی شرکت‌های BNPL، مرز فعالیت آنها با شرکت‌های پرداخت در برخی حوزه‌ها به یکدیگر نزدیک‌تر می‌شود؛ وضعیتی که در کنار ظرفیت‌های همکاری، زمینه رقابت بر سر ارائه خدمات و مدیریت جریان تراکنش‌ها را نیز افزایش می یابد. به همین دلیل، بازتعریف روابط تجاری و عملیاتی میان شرکت‌های پرداخت و اعتباردهی به یکی از موضوعات مهم آینده این صنعت تبدیل خواهد شد.
گفتنی است، دوازدهمین رویداد تراکنش ایران از ۱۰ تا ۱۲ آبان‌ماه در مرکز آفرینش‌های فرهنگی تهران، واقع در خیابان حجاب، برگزار می‌شود. این رویداد با حضور مدیران و متخصصان و مشارکت بیش از ۱۰۰ بانک و شرکت فعال در حوزه‌های مالی، بانکی، پرداخت، نوآوری، فناوری، تلکام، تجارت الکترونیکی و اقتصاد دیجیتال، در کنار برپایی نمایشگاه تخصصی، میزبان ۲۵ نشست تخصصی و بیش از ۱۰۰ سخنرانی خواهد بود. در این دوره، چالش‌ها، تحولات و دغدغه‌های روز اکوسیستم مالی و فناوری کشور در قالب نشست‌ها و پنل‌های تخصصی مورد بررسی و تبادل نظر قرار می‌گیرد.
